دیجی پرایم - راهنمای خرید گیربکس خودرو

راهنمای خرید گیربکس خودرو

گیربکس‌ها یا همان جعبه دنده‌ها در تمام دوران تاریخچه صنعت اتومبیل نقش کلیدی و مهمی در سیستم انتقال قدرت ماشین ها داشته‌اند. برای آشنایی بیشتر با این قطعه بنیادی با ادامه مقاله راهنمای خرید گیربکس خودرو همراهمان باشید.

سیستم انتقال چیست؟

تمام اجزای موتور که در انتقال قدرت به چرخ‌ها نقش دارند، بخشی از سیستم انتقال می باشند. در این میان، گیربکس یک بخش جدایی ناپذیر محسوب می شود. اجزا سیستم انتقال شامل کلاچ، گیربکس، کوپلینگ، شافت پروانه، محور و دیفرانسیل است. به طور کلی، اصطلاح انتقال، معمولا به گیربکس خودرو اشاره می کند. برخی از طراحان شرکت های ماشین سازی، جعبه دنده و مونتاژ دیفرانسیل را در یک واحد تحت عنوان سیستم انتقال یا اکسل محوری در نظر می گیرند.

جعبه دنده چیست؟

جعبه‌دنده بعد از کلاچ، دومین عنصر سیستم انتقال قدرت در ماشین است. جعبه دنده از تعدادی چرخ‌دنده و محور (شفت) تشکیل می شود، که همگی درون یک محفظه قرار گرفته‌اند. به زبان ساده تر جعبه دنده جعبه‌ای سازمان یافته از چرخ دنده‌های متفاوت با ساز و کار جابجایی دنده می باشد، که در یک محفظه فلزی قرار گرفته اند. محفظه فلزی معمولا از ریخته‌گری آلیاژ آلومینیوم و آهن ساخته می شود. جعبه دنده همه چرخ دنده‌های موجود را در خود جای می دهد. گیربکس قسمتی از سیستم انتقال نیرو می باشد. زیرا دنده‌ها نقش مهمی در انتقال قدرت موتور به چرخ‌ها دارند.

هدف از این درجه‌بندی، اطلاع راننده از نحوه‌ی عملکرد پیشرانه و میزان بازدهی آن است. همه‌ی پیشرانه‌ها در دور موتوری خاص حداکثر توان خود را تولید می‌کنند و هدف این است که با استفاده از جعبه‌دنده و انتخاب دنده‌ی صحیح، راننده بتواند همواره پیشرانه را در ایده‌آل‌ترین حالت به‌کار گیرد. این ایده در نهایت منجر به اختراع جعبه‌دنده‌های CVT یا دور متغیر شد که همواره پیشرانه را در شرایط ایده‌آل (یا نزدیک به آن) به کار می‌گیرد.

دیجی پرایم علاوه بر راهنمای خرید گیربکس خودرو برای شما همراهان گرامی در مورد تمامی وسایل مورد نیاز خودروی شخصیتان، مقالات راهنمای خرید، تهیه و منتشر کرده است، که در دسته راهنمای خرید ( خودرو و ابزار اداری ) می توانید مطالعه نمائید.

دیجی پرایم - راهنمای خرید گیربکس خودرو

وظیفه جعبه دنده خودرو

مهم‌ترین وظیفه گیربکس ( جعبه دنده ) ایجاد تعادل میان سرعت و نیرو در ماشین می باشد. به این معنا که جعبه دنده باید بتواند هنگام حرکت در سربالایی‌ها، نیروی کافی و مناسب خودرو را فراهم آورد. در مقابل هنگام حرکت در مسیرهای صاف و هموار مانند اتوبان‌ها و بزرگراه‌ها سرعت بالا مورد نیاز را تامین کند. چنین فرآیندی بدون انتخاب دنده مناسب در گیربکس امکان پذیر نمی باشد.

تمامی ماشین های مجهز به موتور درون‌سوز دارای محدودیتی در دور موتور می باشند. همیشه محدوده‌ی خطرناک با رنگ قرمز بر روی صفحه‌ی مدرج تعبیه شده در پشت فرمان نمایش داده می شود. هدف از این درجه‌بندی، اطلاع راننده از نحوه‌ی عملکرد پیشرانه و میزان بازدهی آن است. همه‌ی پیشرانه‌ها در دور موتوری خاص حداکثر توان خود را تولید می‌کنند. با استفاده از جعبه‌دنده و انتخاب دنده‌ی درست و به جا، راننده می تواند همواره پیشرانه را در ایده‌آل‌ترین حالت به‌کار بگیرد. این عملکرد در نهایت منجر به اختراع جعبه‌دنده‌های CVT یا دور متغیر شد. این جعبه دنده ها همواره پیشرانه را در شرایط ایده‌آل (یا نزدیک به آن) به کار می‌گیرند.

اگر بخواهیم وظیفه این وسیله را به طور کلی بیان کنیم در این سه گزینه محدود می شود.

  1.  امکان حرکت معکوس برای خودرو
  2.  تبدیل گشتاور برای حالت های مختلف
  3. امکان درجا کار کردن موتور

انواع گیربکس خودرو

گیربکس‌ ماشین به طور کلی در سه دسته تقسیم بندی می شوند.

  1. گیربکس دنده دستی
  2. گیربکس دنده اتوماتیک
  3. گیربکس نیمه اتوماتیک

درحال حاظر اغلب مردم با دو نوع اتوماتیک و دستی گیربکس ها آشنایی دارند. این افراد تنها به ذکر دستی یا خودکار بودن جعبه دنده‌ها در بیان خصوصیات فنی یک خودرو اکتفا می‌کنند. بنابراین به دلیل نوع عملکرد، گیربکس‌های اتوماتیک محبوبیت بیشتری در میان استفاده کنندگان دارند. البته هنوز هم گیربکس‌های دستی در بین طرفداران دنیای ‌خودرو جایگاه خاص خود را داشته و در واقع بسیاری معتقدند یک راننده واقعی هرگز به سراغ گیربکس دنده اتوماتیک نمی‌رود.

با وجود اینکه این سه دسته‌ بزرگ، خود انواع مختلف با عملکرد و راندمان و نتیجه‌ متفاوتی ارائه می‌دهند، به طور کوتاه و مفید به توضیح یکایک آنها می پردازیم. با ادامه مقاله راهنمای خرید گیربکس خودرو همراهمان باشید.

انواع گیربکس‌های دستی

همانطور که در بالا اشاره شد، گیربکس‌های دستی برای درگیری کلاچ با موتور نیاز به فشردن پدال توسط راننده می باشند. همچنین تعویض دنده‌ها توسط راننده به وسیله‌ دسته دنده صورت می گیرد.

  1. گیربکس‌های ترتیبی(غیر سنکرونیزه)
  2. گیربکس‌های غیر ترتیبی(سنکرونیزه)

انواع گیربکس‌های اتوماتیک

استفاده از این نوع گیربکس‌ها بسیار آسان بوده و نیاز به مهارت بالایی در رانندگی برای تعویض دنده‌ نمی باشد. در حال حاظر کمپانی های متعددی از انواع گیربکس های خودکار در صنعت خودروسازی استفاده می کنند. این نمونه ها شامل موارد زیر می باشند.

  1. گیربکس‌های خودکار سیاره‌ای (AT)
  2. گیربکس‌های AMT
  3. گیربکس‌های پیوسته‌ متغیر یا CVT
  4. گیربکس‌های DCT یا دو کلاچه

گیربکس‌های نیمه اتوماتیک

گیربکس های نیمه خودکار که منوتیک نام دارند، انجام تعویض دنده را برای راننده ساده‌تر از نوع دستی و کارآمدتر از نوع اتوماتیک می‌کند. تفاوت این نمونه گیربکس با گیربکس‌های خودکار و دستی در این است که عمل تعویض دنده به صورت خودکار انجام می‌شود. اما به راننده امکان کم و زیاد کردن دنده‌ها به صورت دستی و دلخواه را هم فراهم می کند.

  1. گیربکس‌های تیپ ترونیک
  2. گیربکس‌های تیپ ترونیک S
  3. گیربکس‌های شیفت‌ترونیک

نحوه کار گیربکس‌های دنده دستی

در اولین قدم هنگام استفاده از گیرببکس های دستی، راننده کلاچ را فشرده و دنده مورد ننظر را جا می زند. پس از انتخاب دنده مناسب و قرار دادن اهرم دنده در جای خود پا را به آرامی از روی کلاچ برداشته و با فشردن پدال گاز حرکت می کند. با این کار موتور خودرو دوری بیشتر از حد توان خود تحمل نکرده و خودرو نیز با سرعت بیشتری حرکت می‌کند. انتخاب دنده کاملاً به سرعت حرکت خودرو بستگی دارد. یک راننده حرفه‌ای به طور کامل می داند که در چه سرعتی چه دنده‌ای را انتخاب کند.

انتخاب دنده مناسب

در انتخاب دنده مناسب نکته مهم این است که شما به عنوان راننده بدانید در چه محدوده‌ای از دور موتور، موتور خودرو بیشترین نیروی گشتاور را تولید می‌کند. با قرار گرفتن موتور خودرو در این محدوده می توانید دنده  ارر تعویض نمائید. به گفته برخی رانندگان کار آزموده، دور موتور 3 تا 4 هزار بهترین محدوده برای تعویض دنده است. به یاد داشته باشید به‌طور ‌حتم هنگام قرار گرفتن خودرو در مسیرهای سربالایی‌ این محدوده تغییر کرده و افزایش می‌یابد.

اگر دور موتور خودرو از محدوده استاندارد بالاتر رود، و شما اقدام به تعویض دنده نکنید، به موتور خودرو فشار وارد شده و میزان مصرف سوخت افزایش می‌یابد. از طرف دیگر تعویض دنده در دور موتور پایین‌تر از حد استاندارد نیز سبب می‌شود که در شتاب‌گیری خودرو مشکلاتی ایجاد شود.

در ادامه بخوانید: راهنمای خرید گیربکس خودرو

نکته: حرکت خودرو با دنده مرده باعث روغن سوزی، خرابی رینگ و پیستون و همچنین افتادن دیواره بوش‌های سیلندر در خودرو می شود.

بسیاری از رانندگان تعویض به موقع دنده را یکی از لذت‌بخش‌ترین قسمت‌های رانندگی می دانند. این افراد تعویض به موقع دنده را از مزایای گیربکس‌های دستی می‌دانند. همچنین باید اعلام کرد که شتاب‌گیری و تعویض به‌موقع دنده در صورت آگاهی داشتن راننده در گیربکس‌های دستی نسبت ‌به گیربکس‌های اتومات مناسب تر است.

هزینه نگهداری و تعمیر گیربکس های دستی در مقایسه با نمونه‌های اتوماتیک بسیار کمتر بوده و همین موارد در کنار یکدیگر سبب می‌شود که قشر عظیمی از رانندگان گیربکس‌های دستی را به نمونه‌های اتومات ترجیح دهند.

نحوه کار گیربکس‌های دنده اتومات

از آنجایی که هنگام رانندگی با خودروهای گیربکسی دنده اتومات بدون زحمت است، لذت بردن از رانندگی بیشتر می شود. این راحتی را هنگامی که در یک ترافیک سنگین گیر افتاده باشید به راحتی درک خواهید کرد.

هنگام رانندگی با خودرویی که دارای دنده اتومات است، زحمت تنظیم سرعت خودرو با دور موتور دیگر بردوش راننده نیست. به این نحو که دردسرهای تغییر دنده و کلاچ گرفتن برای راننده حذف می‌شود. در یک دنده اتومات چهار حالت D، N، R و P وجود دارد. هر کدام از این حالت ها نشانگر وضعیتی خاص در خودرو می باشد. بنابراین توصیه می شود قبل از استارت زدن حتماً وضعیت ‌دنده را چک کرده و پای خود را بر روی ترمز قرار دهید.

نکته: ناگفته نماند که پدال گاز در ماشین هایی که به دنده اتوماتیک مجهز هستند نقش مهمی ایفا می کنند. در این خودروها هر چه پدال گاز را بیشتر فشار دهید دهنده سبک‌تر شده و ماشین شتاب بیشتری می‌گیرد. عدم فشار پا بر روی پدال گاز به معنی دنده سنگین می باشد. این حالت در سراشیبی‌ها برای راننده بسیار کمک‌کننده است.

یک جعبه دنده اتوماتیک سواری نرم‌تری را برای سرنشینان فراهم می کند. همچنین شوک‌های ناشی از تعویض دنده و ریپ زدن خودرو به طور کامل حذف می‌شود. نهایتا شتاب‌گیری خودرو بهبود یافته و میزان مصرف سوخت کاهش قابل ملاحظه ای خواهد داشت.

معایب گیربکس‌های اتوماتیک

اگر چه گیربکس‌های اتوماتیک مزایای فراوانی دارند، اما از معایب و ایرادات خاص آنها هم نمی توان چشمپوشی کرد. یکی از مهمترین دردسرهای گیربکس‌های اتوماتیک تاخیر در تعویض دنده است. این نمونه گیربکس ها طول عمر بسیار کمتری با نمونه دستی داشته و در مدت زمان کوتاهی نیاز به تعمیر و یا تعویض پیدا می کنند. همچنین هزینه تعمیر این قطعات خودرو به‌خصوص در شرایط فعلی اقتصادی بسیار پر هزینه است. یکی از مهمترین علت هایی که باعث می‌شود مشتاقان دنده دستی تمایلی به گیربکس‌های اتوماتیک نشان ندهند، عدم وجود دنده معکوس است. البته اخیرا در بعضی از نمونه‌های اتومات فعلی با فشردن پدال گاز تا انتها چنین امکانی در خودرو فراهم می شود.

نحوه کار گیربکس‌های دنده نیمه اتومات

در گیربکس های دنده نیمه اتومات تجهیزات پنوماتیکی و سنسور های الکترونیکی وظیفه تعویض دنده را بر عهده دارند. این گیربکس ها دارای 7 سرعت می باشند. سرعت از طریق پدال های نصب شده در پشت فرمان قابل کنترل است. عملکرد این نوع گیربکس مانند نمونه دستی می باشد. با این تفاوت که راننده اقدام به تعویض دنده می کند و کلاچ خودرو به صورت هیدرولیک یا الکترونیکی عمل می کند.

این نوع دنده برای استفاده درون شهری مناسب نمی باشد. زیرا در شتابگیری اولیه و البته در شرایط سخت دارای ضعف می باشد. اما برای بزرگراه ها بسیار مناسب می باشند.

 

دیجی پرایم - بهترین راهنما

در دیجی پرایم بخوانید: راهنمای خرید گیربکس خودرو

جعبه دنده و متعلقات آن

به طور کلی گیربکس یا جعبه دنده به وسیله ای اطلاق می شود که داری اجزای داخلی نام برده در زیر باشد؛

  1. پوسته گیربکس: جنس این قسمت از چدن ریخته‌گری است. چرخ دنده‌ها، یاتاقان‌های گیربکس و محورها در پوسته گیربکس قرار می‌گیرند.
  2. شافت ورودی یا محور کلاچ: شافت ورودی با عنوان شافت کلاچ شناخته می شود. این محور، محور محرک گیربکس می باشد. شافت کلاچ به صورت یکپارچه به چرخ‌ دنده‌ای در بخش ورودی پوسته‌ گیربکس متصل است. این محور از طریق کلاچ با موتور خودرو در ارتباط است.
  3. شافت واسط یا محور زیر: وظیفه این محور انتقال گشتاور از محور محرک به محور متحرک می باشد.
  4. شافت خروجی یا محور اصلی: محور اصلی به وسیله‌ چرخ‌دنده‌ها و یاتاقان‌ها با محور واسط در ارتباط است. به این واسطه نیروی تبدیل شده در جعبه دنده به سمت میل گاردان یا دیفرانسیل هدایت می‌شود.
  5. یاتاقان یا بلبرینگ گیربکس: بلبرینگ گیربکس چرخ دنده‌ هماهنگ کننده نامیده می‌شود. این یاتاقان در لایه‌ داخلی دارای دندانه هایی است که با حرکت کشویی به سمت چرخ دنده‌ مورد نظر می رود. در انتها با آن چفت شده و موجب فعالیتش می‌شود.
  6. دسته دنده: این قسمت بیرونی‌ترین سیستم گیربکس به شمار می رود. کنترل این دسته‌ اهرمی شکل ممکن است به صورت خودکار صورت بگیرد یا در دست راننده باشد.

سایر متعلقات جعبه دنده

  1. میل ماهک: میل ماهک رابط بین دسته دنده و ماهک است. راننده با حرکت دسته دنده در واقع میل ماهک را حرکت می‌دهد. عملکرد میله ماهک دارای جنسی فلزی است، براساس نوع گیربکس متفاوت می باشد. مکانیزم آن می‌تواند دستی، الکترونیکی، خلائی و هیدرولیکی صورت گیرد. در حال حاظر بیشتر شاهد مکانیزم دستی و الکترونیکی آن می باشیم.
  2. ماهک: قطعه‌ای خمیده و فلزی متصل به انتهای میل ماهک می باشد. باید بدانید که به تعداد هر میل ماهک یک ماهک در گیربکس ماشین وجود دارد.
  3. کشویی دنده: قطعه‌ای با دو شیار که یک طرف آن را ماهک درگیر کرده و طرف دیگر را جعبه دنده برنجی و یاتاقان در بر گرفته است. کشویی روی قطعه‌ای با نام توپی حرکت رفت و برگشت را انجام می‌دهد.
  4. دنده برنجی: از دنده برنجی برای درگیر شدن دنده های کشویی و یاتاقان های گیربکس و انجام هرچه بهتر و سریعتر درگیری ها استفاده می شود. دنده برنجی جسمی فلزی و حلقه‌ای است. در اطراف آن فرمی دندانه‌دار وجود دارد. به دلیل اصطکاک بیشتر با یاتاقانو ایجاد سرعت بیشتر با این قطعه چفت می‌شود. همچنین در کنار یاتاقان‌ها، نیروهای دورانی و طولی وارد آمده به آن‌ها را کاهش می‌دهد.
  5. کاسه نمد یا عایق نشت: کاسه نمد از یاتاقان‌ها و روغن های درون آنها، در برابر نفوذ ذرات، گرد و غبار و … محافظت می‌کند.

علائم خرابی گیربکس خودرو

خرابی گیربکس به طور عمده در زمان چکاب های دوره ای یا با روشن شدن چراغ مخصوص گیربکس و در برخی موارد با شنیدن سر و صدای اضافه در هنگام رانندگی قابل تشخیص می باشد.

از سایر علائم خرابی در گیربکس می توان به موارد زیر اشاره کرد.

  1. جا نرفتن یا سخت جا رفتن دنده
  2. خورده شدن چرخ دنده ها
  3. خرابی و از کار افتادگی کامپیوتر مرکزی
  4. گاز خوردن هرز اتومبیل
  5. خرابی توربین
  6. سوختگی و فرسودگی روغن گیربکس
  7. نشتی محورها و واشرها
  8. ضعیف یا خراب شدن شیر برقی
  9. لغزش گیربکس
  10. بیرون پریدن دنده
  11. بکسواد کلاچ
  12. و …

نعویض و تعمیر گیربکس خودرو

یقینا تعویض و یا تعمیر این سیستم کار آسانی نبوده و هر کسی از پس انجام آن بر نمی آید. بهتر است در صورت مشاهده هرگونه خرابی با تعمیرکاری خبره در این خصوص مشورت نمائید.

دیجی پرایم - راهنمای خرید گیربکس خودرو

در دیجی پرایم بخوانید: راهنمای خرید گیربکس خودرو

روغن گیربکس چیست؟

روغن گیربکس یک مایع لغزنده است که نقش روان‌کننده برای بخش‌های متحرک در داخل گیربکس خودرو را بر عهده دارد.​ همچنین در جعبه دنده اتوماتیک، این سیال به عنوان خنک‌کننده و یک سیال لزج عمل می کند. همچنین وظیفه انتقال قدرت را از موتور عهده دار است.

یقینا در جعبه دنده های گوناگون از انواع این سیالات استفاده می شود. روغن های گیربکس در جعبه دنده های اتومات، روغن واسکازین یا روغن دنده در گیربکس های دستی مورد استفاده قرار می گیرند.

تفاوت اصلی این دو نوع روغن در میزان غلظت و گرانراوی آنها بوده که ناشی از تفاوت عملکرد در جعبه دنده دستی و اتوماتیک است.​ البته در بعضی مواقع میتوان از روغن گیربکس اتوماتیک در گیربکس دستی استفاده کرد، اما عکس آن امکان ندارد.

با مطالعه دقیق دفترچه راهنمای خودروی سواری خود، می توانید اطلاعات دقیق در مورد روان کننده مورد نیاز خودروی خود را شناسایی کنید.

خلاصه مقاله

  1. تمام اجزای موتور که در انتقال قدرت به چرخ‌ها نقش دارند، بخشی از سیستم انتقال می باشند.
  2. جعبه‌دنده بعد از کلاچ، دومین عنصر سیستم انتقال قدرت در ماشین است.
  3. جعبه دنده از تعدادی چرخ‌دنده و محور (شفت) تشکیل می شود، که همگی درون یک محفظه قرار گرفته‌اند.
  4. مهم‌ترین وظیفه گیربکس ( جعبه دنده ) ایجاد تعادل میان سرعت و نیرو در ماشین می باشد.
  5. تمامی ماشین های مجهز به موتور درون‌سوز دارای محدودیتی در دور موتور می باشند.
  6. گیربکس ها در سه دسته اتوماتیک، نیمه اتوماتیک و دستی تقسیم بندی می شوند.
  7. هر کدام از انواع گیربکس ها دارای نحوه عملکرد متفاوتی نسبت به یکدیگر می باشند.
  8. به یاد داشته باشید حرکت با دنده مرده باعث روغن سوزی، خرابی رینگ و پیستون و همچنین افتادن دیواره بوش‌های سیلندر در خودرو می شود.
  9. خرابی گیربکس عموما با روشن شدن چراغ مخصوص گیربکس و در برخی موارد با شنیدن سر و صدای اضافه در هنگام رانندگی مشخص می شود.
  10. روغن گیربکس یک مایع لغزنده است که نقش روان‌کننده برای بخش‌های متحرک در داخل گیربکس خودرو را بر عهده دارد.

نکته آخر:

کاربر گرامی دیجی پرایم تمام سعی خود را بر آن دارد تا علاوه بر فراهم کردن مجموعه ی کاملی از کالاهای مورد نیاز زندگی روزمره برای شما عزیزان، مقالات کاملی با عنوان راهنمای خرید را نیز منتشر نماید.

چقدر ما را دوست دارید؟

ضمن تشکر فراوان از مطالعه ی مقاله راهنمای خرید گیربکس خودرو لطفا با اشتراک گذاری ما را در انتشار مقالات بیشتر یاری دهید و همچنین با گذاشتن نظر در مورد همین مقاله در پایین صفحه ما را به ادامه این راه تحقیقاتی گسترده امیدوارتر کنید.

ارادتمند شما: فروشگاه اینترنتی دیجی پرایم

دیجی پرایم - بهترین راهنما

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *